İnceğiz Geri Gönderme Merkezi’nde Göz Göre Göre Ölüm: Geri Gönderme Merkezleri’nde Ağır Hak İhlalleri
Emek Partisi (EMEP) İstanbul Milletvekili İskender Bayhan, 8 Ağustos 2025’te İstanbul
Çatalca İnceğiz Geri Gönderme Merkezi’nde (GGM) Afganistan uyruklu K.H.’nin yaşamını
yitirmesi üzerine İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın yanıtlaması istemiyle bir soru önergesi
verdi.
Bayhan, önergesinin gerekçesinde “insan onuruna aykırı koşullar, kötü muamele ve baskı”
iddialarını gündeme taşıdı; “Bu ölüm, geri gönderme merkezlerindeki yapısal sorunları bir
kez daha görünür kıldı” dedi. Bayhan’ın aktardığına göre, tanık ve avukat beyanları K.H.’nin
maruz kaldığı baskı, kötü muamele ve insan onuruna aykırı koşullar nedeniyle merkezin
banyo alanında bir çarşafla kendini asarak yaşamına son verdiğini ortaya koyuyor. “İntihar
anına diğer gözetim altındaki göçmenler de tanıklık etmiş, ancak yeterli ve zamanında tıbbi
müdahale yapılamaması ölümde etkili olmuştur” diyen Bayhan, olayın hemen ardından
yaşanan hak kısıtlamalarına da dikkat çekti.
Önergedeki bilgilere göre, intiharın ardından merkezdeki tüm gözetim altındakilerin telefon
görüşme hakları bir süreliğine durduruldu. Bu yasak gece saatlerinde bazı göçmenlerin
aileleriyle haberleşmesiyle “fiilen aşılsa da”, uygulama hukuksuz bir kısıtlama olarak kayda
geçti. Ayrıca Göç İdaresi memurlarının, intihara tanık olan göçmenlere “psikolojik sorunları
vardı, GGM’nin kusuru yoktur” ifadelerinin yer aldığı belgeleri zorla imzalattığı iddia edildi.
Bayhan, “Olay günü iki göçmenin daha intihar girişiminde bulunduğu, ancak ölümle
sonuçlanmadığı da belirtilmektedir” dedi.
“Münferit vaka değil, yapısal bir sorun”
İstanbul Valiliği, 9 Ağustos’ta yaptığı basın açıklamasında “kamera kayıtlarının koruma altına
alındığını” ve adli/idari soruşturma başlatıldığını duyurdu. Ancak Bayhan’a göre, “Olayın
nedenleri, iddiaların doğruluğu ve personelin rolüne dair kamuoyuna doyurucu hiçbir bilgi
verilmemiş, vaka münferit bir intihar gibi sunulmuştur.”
Bayhan, geçmişte de GGM’lerde yaşanan ağır hak ihlallerini gündeme getirdiklerini hatırlattı:
“Beyaz oda işkencesi iddialarını, sağlık hakkına erişimin engellenmesini, kritik hastaların
hastaneye sevk edilmemesini, kötü muamele ve işkence şikayetlerinin soruşturulmamasını ve
sorumluların korunmasını defalarca dile getirdik. Antalya Döşemealtı GGM’deki insanlık dışı
uygulamalarla ilgili önergemize Bakanlığınızın verdiği yanıtta tüm iddialar reddedilmiş,
‘6458 sayılı Kanun’un 59’uncu maddesi gereği tüm gözetim altındakilerin yakınlarıyla
görüşme, sağlık hizmetine erişim ve telefon hakkı vardır; hiçbir hak kısıtlanmamaktadır’
denilmiştir. Dahası, GGM’lerin ‘7/24 kamera ile izlendiği ve düzenli olarak denetlendiği’
iddia edilmiştir.”
İnceğiz GGM’nin geçmişi de sorunlu
Bayhan, Çatalca İnceğiz GGM’nin bu olaydan önce de çok sayıda hak ihlali iddiasıyla
gündeme geldiğini belirterek şu bilgileri paylaştı:
“2025’in ilk yarısında kadın göçmenler ‘Bize yardım edin, kadına şiddete hayır’ sloganlarıyla
bulundukları koşulları protesto etmiş, protesto 15 kişilik çevik kuvvet ekibi tarafından cop ve
kalkanlarla bastırılmış, şiddet gören kadınlar demir parmaklıklara vurarak tepki göstermiştir.
Avukatların aktardığına göre bu merkezde; sınır dışı evraklarının baskı ile imzalatılması,
fiziksel ve psikolojik şiddet uygulanması, itiraz edenlerin yemek, yatak, sabun gibi en temel
ihtiyaçlardan mahrum bırakılması, kadınların birbirleriyle iletişimlerinin engellenmesi gibi
uygulamalar sistematik hale gelmiştir.”
“GGM’ler cezaevlerinden bile ağır koşullara sahip”
İHD, TİHV ve diğer hak örgütlerinin uyarılarını hatırlatan Bayhan, “GGM’ler denetimsiz,
şeffaflıktan uzak, cezaevlerinden bile ağır koşullara sahip. Burada yaşanan ölümler ve işkence
iddiaları bağımsız mekanizmalarca soruşturulmalıdır” dedi.
Bayhan, iktidarın göç politikalarını sert bir dille eleştirerek, “Sermaye ve emperyalist
ülkelerin göç yönetimi politikalarına uyum sağlayarak daha fazla sayıda göçmeni kapalı
alanlara hapsetmekte, onları ucuz, güvencesiz işgücüne ve insanlık dışı muamelelere açık hale
getirmektedir. Geri gönderme merkezleri göçmenler mülteciler için adeta bir cezalandırma
merkezlerine dönüştürülmüş, uluslararası insan hakları örgütlerinin, göçmen ve mülteci
komisyonlarının bu noktadaki sessiz tutumları mültecilerin her geçen gün daha büyük bir
karanlığa sürüklenmesine neden olmaktadır. Saray iktidarının ise “güvenlik” adı altında
uyguladığı politikalar, göçmenlerin hem emek sömürüsüne hem de hak arayışlarının
bastırılmasına hizmet eden bir rejim yaratmaktadır. Çatalca’daki ölüm, bu politikanın insan
hayatını hiçe sayan gerçek yüzünü ortaya koymaktadır” ifadelerini kullandı.
Bayhan, İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın yanıtlaması istemiyle şu soruları yöneltti:
1. 08.08.2025’te Çatalca İnceğiz GGM’de hayatını kaybeden K.H.’nin ölümüne ilişkin
tespitler nelerdir? Ölüm sebebi, olayın gerçekleştiği yer ve saat, intiharın fark edilme süresi,
ilk müdahale zamanı ve sağlık ekibinin merkeze ulaşma süresi nedir?
2. Olayda personelin ihmali olup olmadığı araştırılmış mıdır? Açılan adli veya idari
soruşturmaların kapsamı, yürütülen işlemler ve soruşturmaların mevcut aşaması nedir?
3. Son 5 yılda Çatalca İnceğiz GGM’de kaç intihar vakası ve intihar girişimi
yaşanmıştır? Bu vakaların sonuçları (ölüm, yaralanma vb.) nedir?
4. Aynı gün iki göçmenin daha intihar girişiminde bulunduğu iddiası doğru mudur? Doğru
ise bu kişilerin mevcut sağlık durumları nedir?
5. 2020-2025 yılları arasında GGM personeli hakkında kötü muamele, işkence veya ihmal
nedeniyle kaç adli ve idari soruşturma açılmıştır? Bu soruşturmaların kaçı cezai yaptırımla
sonuçlanmıştır?
6. Olay sonrası tanık göçmenlere “psikolojik sorun” ifadesi içeren belgelerin zorla
imzalatıldığı iddiası doğru mudur? Olay günü telefon görüşme haklarının kısıtlandığına dair
iddialar doğru mudur?
7. GGM’lerde göçmenlere yönelik psikolojik destek hizmetleri hangi usul ve sıklıkta
sağlanmaktadır? Farklı dillerde psikolojik destek sunma yükümlülüğü nasıl yerine
getirilmektedir? K.H.’nin olay öncesinde herhangi bir psikolojik sorun tespit edilmişse, kendi
ana dilinde psikolojik destek veya terapi alması sağlanmış mıdır?
8. Çatalca İnceğiz GGM hangi sıklıkta ve hangi kurumlar tarafından denetlenmektedir? Son
beş yılda yapılan denetimlerin sayısı, kapsamı ve raporlarında öne çıkan tespitler nelerdir?
9. Önceki önergelerimize “her hak tanınıyor, her şey mevzuata uygun” yanıtını veren
Bakanlık, bugün Çatalca’daki ölüm ve benzeri ihlalleri nasıl açıklamaktadır?
10. Saray iktidarının AB ile yaptığı geri kabul anlaşmaları ve göç yönetimi politikaları
kapsamında, geri gönderme merkezleri hangi uluslararası finansman ve işbirliği
mekanizmalarıyla çalışmaktadır? Bu mekanizmalar, göçmenlerin hak ihlallerine maruz
kaldığı kapalı merkezlerin sayısını ve kapasitesini artırmakta mıdır?